Μια εργώδης ερευνητική προσπάθεια

Πρόλογος της έκδοσης και άρθρο προδημοσίευσης στο φύλλο Μαρ-Απρ 2026 της εφημερίδας ΣΙΦΝΑΪΚΑ ΝΕΑ

Το προλογικό σημείωμα

Ο καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης (ΕΚΠΑ) Δημήτρης Παυλόπουλος προλόγισε την πρόσφατη έκδοση του “Συλλόγου Φίλων του Μουσείου Γ. Δροσίνη” ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΡΟΣΙΝΗ (Κηφισιά, 2026, συγγραφέας Αλκιβ. Ν. Λεμπέσης, ISBN 978-618-5165-57-4) με το εξής σύντομο και περιεκτικό, αλλά ιδιαίτερα τιμητικό, σημείωμα:

Ο Αλκιβιάδης Ν. Λεμπέσης δεν είναι ιστορικός της Τέχνης. Έχει όμως την αδυναμία, το πάθος του συλλέκτη που δεν παύει να αναδιφά παλαιά ελληνικά έντυπα και να εντοπίζει εικαστικούς θησαυρούς. Καρπός των αναζητήσεών του σε σκονισμένες σελίδες είναι και το πόνημα που περιλαμβάνει τις απεικονίσεις του σπουδαίου πνευματικού ανθρώπου Γεώργιου Δροσίνη (1859-1951). Ο Δροσίνης βρίσκεται πίσω από μείζονες εκδοτικές και συγγραφικές δραστηριότητες που σφράγισαν λίγο ή πολύ τον 19ον αιώνα. Και μόνο τα αυτοβιογραφικά Σκόρπια φύλλα της ζωής μου, επανέκδοση ενός από τα τέκνα του που έχουν επιβιώσει, του Συλλόγου προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, να φυλλομετρήσει κανείς κατανοεί την πολλαπλή γόνιμη συμβολή του. Δεν θα μπορούσε λοιπόν η φυσιογνωμία του να μην ελκύσει αρκετούς εικαστικούς δημιουργούς από νωρίς και μέχρι τον καιρό μας.

Νικόλαος Οικονομόπουλος (π. 1860-μετά το 1900), Κώστας Δημητριάδης (1879-1943), Τάσος Λουκίδης (1887-1971), Μιχάλης Τόμπρος (1889-1974), Δημήτριος Μπισκίνης (1891-1947), Ευθύμης (Μίμης) Παπαδημητρίου (1895-1958), Αντώνης Πρωτοπάτσης Pazzi, 1897-1947), Δημήτρης Γιαννουκάκης (1898-1991), Γιώργος Λυδάκης (1903-1969), Βάσος Φαληρέας (1905-1979), Α.Τάσσος (Αναστάσιος Αλεβίζος, 1914-1985), Γιώργης Βαρλάμος (1922-2013), Μιχάλης Νικολινάκος (1920-1994) είναι ορισμένοι από τους καλλιτέχνες που απέδωσαν τη μορφή του Δροσίνη σε σχεδιαστικά, ζωγραφικά, γλυπτικά και χαρακτικά έργα.

Ο Λεμπέσης δεν περιορίστηκε όμως μόνο στα μεγάλα αυτά ονόματα. Προχώρησε ακάματος στις αναζητήσεις του, προς νεότερους Έλληνες που έχουν συνεισφέρει το κατά δύναμιν στην όλη πνευματική παρακαταθήκη για τον Δροσίνη. Τόλμησε επίσης να καταθέσει και τις δικές του υποθέσεις. Το υλικό που έχει συμπεριλάβει στην έκδοση το τεκμηριώνει σχολαστικά.

Ενίοτε, συχνά, Έλληνες συλλέκτες, κινούμενοι από το ένστικτο και από το μεράκι τους, μπορούν να συμπληρώνουν τις γνώσεις που αξιοποιούν Έλληνες ιστορικοί της Τέχνης. Η σημασία τους επομένως δεν πρέπει να παραγνωρίζεται. Γνωρίζω καλά και ξεχωρίζω ενδεικτικά τις εξής τέτοιες περιπτώσεις: Θόδωρο Χατζησάββα (1934-2007), Νίκο Γρηγοράκη (1944-2022), Γιώργο Ζεβελάκη, Στέφανο Λουμάκη. Καθεμιά έχει τη δική της συνεισφορά στην πνευματική ζωή της νεότερης Ελλάδας. Στη χορεία αυτών των ιδιαίτερων προσωπικοτήτων ας προστεθεί ο φιλότιμος Αλκιβιάδης Ν. Λεμπέσης, τον οποίον δεν μπορούμε να μην επαινέσουμε!

Δημήτρης Παυλόπουλος
Καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης
Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Φιλοσοφικής Σχολής
Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η Προδημοσίευση

Γράφει εισαγωγικά η σύνταξη της εφημερίδας ΣΙΦΝΑΪΚΑ ΝΕΑ στην σελίδα 3 του φύλλου Μαρ-Απρ 2026:

Είναι η δεύτερη φορά μέσα σε λίγους μήνες, μετά το υπό έκδοση βιβλίο των Γιώργου Παπαπαύλου και Κλωντ Λοράν, που ένας Σιφνιός άνθρωπος των γραμμάτων και της έρευνας εμπιστεύεται στην εφημερίδα την προδημοσίευση ενός βιβλίου του. Η εφημερίδα, εμείς που την υπηρετούμε, αισθανόμαστε μεγάλη τιμή και μεγάλη ικανοποίηση γι’ αυτό και ευχαριστούμε τους εκλεκτούς συμπατριώτες μας και τώρα συγκεκριμένα τον Άλκη Λεμπέση!

Προδημοσίευση (γράφει ο συγγραφέας)

Τί καλύτερο από μια άγνωστη προσωπογραφία του 1930 θα μπορούσα να εισφέρω στο φύλλο αυτό, έτσι ώστε να σηματοδοτήσω την εκκίνηση των επετειακών εορτασμών για τα 90 έτη από τον θάνατο του Αριστομένη Προβελέγγιου; Η προφανής απάντηση στο ερώτημα λογικά θα ήταν: «μια καινούργια έκδοση γι’ αυτόν»! Πράγματι, ήδη προγραμματίζεται κάτι σχετικό για αργότερα μέσα στην χρονιά. Για την ώρα, όμως, ας πάμε διά της τεθλασμένης, μέσω του Γεωργίου Δροσίνη.

Αντιγράφω από το εισαγωγικό σημείωμα της υπό έκδοση μελέτης μου «ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ του ΔΡΟΣΙΝΗ»:

«Αφορμή για το σύντομο αυτό μελέτημα στάθηκε ο εντοπισμός ενός σκίτσου του ποιητή Αριστομένη Προβελέγγιου, στενού φίλου και συνεργάτη του Γεωργίου Δροσίνη. Το ανακάλυψα απρόσμενα σε κάποια από τις αμέτρητες ιστοριοδιφικές φυλλομετρήσεις εκατοντάδων χιλιάδων (χωρίς δόση υπερβολής) σελίδων από εφημερίδες και περιοδικά της εποχής, που σε τακτική βάση αποδελτιώνω. Η έκπληξή μου για αυτό το άγνωστο μέχρι τώρα σκίτσο ήταν ακόμη μεγαλύτερη, όταν εστίασα την προσοχή μου στην υπογραφή του καλλιτέχνη, όπως υποχρεωτικά οφείλω να κάνω κατά κανόνα. Πέραν πάσης αμφιβολίας, διέκρινα την χαρακτηριστική αναγραφή του ψευδώνυμου του διάσημου νεοέλληνα χαράκτη Τάσσου (Αναστάσιος Αλεβίζος), αναγνωρίσιμη ήδη από εμένα μέσα από χαρακτικά του ιδίου για τον Κανάρη.

Επόμενο βήμα, να αναρωτηθώ κατά πόσον ο Προβελέγγιος ήταν το μόνο θέμα που επέλεξε ο Τάσσος να αναπαραστήσει, ή το χαρακτικό ήταν μέρος μιας θεματικής σειράς. Έτσι, η έρευνά μου, στοχευμένη πλέον, επικεντρώθηκε στις σελίδες των τευχών του περιοδικού ΜΠΟΥΚΕΤΟ, από όπου η αρχική ανακάλυψη. Τα αποτελέσματα δεν άργησαν να δικαιώσουν την διαισθητική υποψία μου: Δροσίνης, Πολέμης, Ξενόπουλος, Μωρεάς, Παράσχος ήρθαν να προστεθούν στο χαρακτικό του Προβελέγγιου και από κοντά μια πανέμορφη σκηνή ενός ερωτευμένου ζεύγους με την αντανάκλαση του ειδώλου τους μέσα σε ήρεμα νερά. Ένα αριστουργηματικό στην απλότητά του και μαγευτικό στις γραμμές του art-nouveau σχέδιο, που ακόμη και σήμερα διατηρεί την διαχρονικότητά του…»

Και αλλού, με αφορμή το σκίτσο του Προβελέγγιου:
«Κατά την ταπεινή μου άποψη, κυρίως τα πρωτόλεια σκίτσα του που παρουσιάζουμε εδώ αποτελούν την επιτομή, αν όχι τον ορισμό, της αφαιρετικότητας. Μοιάζουν να έχουν ζωγραφιστεί ευθύς εξαρχής με το πενάκι της μαύρης σινικής μελάνης με γραμμές αλλού λεπτές αλλού παχύτερες, γραμμές που διακόπτονται ενώ ταυτόχρονα ενώνονται ιδεατά μεταξύ τους χρησιμοποιώντας το λευκό φόντο του χαρτιού σαν συνδετικό κρίκο. Με αυτόν τον τρόπο οδηγούν σιωπηλά την υποσυνείδητη φαντασία του παρατηρητή να συμπληρώσει τις ενδιάμεσες ασυνέχειες. Θεωρώ πως αυτή η απουσία «φλυαρίας» στις γραμμές των συγκεκριμένων σκίτσων του αξίζει της προσοχής μας».

Αυτό που ξεκίνησε ως μια συγκεντρωτική παράθεση λίγων σχεδιογραφημάτων που απεικονίζουν τον Δροσίνη δεν άργησε να εξελιχθεί σε ένα εύσωμο, εύχαρι και «μυστηριοδιφικό» βιβλίο 400 έγχρωμων σελίδων. Μέσα από αυτό παρελαύνουν σχέδια, σκίτσα, χαρακτικά, ζωγραφικές προσωπογραφίες, γλυπτικές αναπαραστάσεις, ακόμη και street art με θέμα τον ποιητή Γ. Δροσίνη. Απουσιάζουν, για προφανείς λόγους, οι φωτογραφικές αποτυπώσεις, αν και όχι χωρίς παρασπονδίες. Και όπως είναι απολύτως φυσικό λόγω της δεσπόζουσας προσωπικότητάς του για τα Ελληνικά Γράμματα, οι καλλιτέχνες δεν θα μπορούσαν να είναι παρά τα μεγαλύτερα ονόματα της εποχής στον εκάστοτε εικαστικό χώρο.

Ενδεικτικά αναφέρω τους εξής: Τάσσος, Ροϊλός, Πρωτοπάτσης, Οικονομόπουλος, Τόμπρoς, Φαληρέας, Δημητριάδης, Παπαδημητρίου, Μπισκίνης, Λυδάκης, Γιαννουκάκης, Γύζης, Βαρλάμος, Νικολινάκος, Ιακωβίδης, Ηλιακοπούλου, Τσουράς, Κασσαβέτη, Χριστόπουλος, Λουκίδης κ.ά. Αυτοί πλαισιώνονται από λιγότερο επώνυμους, ακόμη και μαθητές σχολείων. Όλοι όμως έχουν σαν κεντρική πηγή έμπνευσής τους την μορφή και το έργο του ποιητή και ακαδημαϊκού Γ. Δροσίνη. Συνολικά συγκεντρώθηκαν και παρουσιάζονται 58 ολοσέλιδες απεικονίσεις του. Μια τέτοια μελέτη θα ήταν βέβαια ελλειπής εάν δεν περιελάμβανε και τα βιογραφικά σημειώματα των καλλιτεχνών μαζί με τα πορτραίτα τους. Η συνεχής παράθεση εικόνων θα ήταν κουραστική χωρίς να διανθίζεται από το ιστορικό στίγμα της εποχής, την ταυτότητα των εντύπων όπου δημοσιεύθηκαν και τα μυστηριακά ή σκανδαλοθηρικά «ντεσού» της κάθε απεικόνισης. Η συγκέντρωσή τους αποδείχθηκε ιδιαίτερα χρονοβόρα, κυοφορήθηκε για σχεδόν 9 μήνες· όσο και απαιτητική για κάποιον τελειοθήρα που πρέπει να επιβεβαιώνει ανά πάσα στιγμή την ιδιότητα του «μυστηριοδίφη», που αυτάρεσκα και αυθαίρετα δηλώνει. Η έρευνα περιηγήθηκε χιλιάδες σελίδες εντύπων, χρειάστηκαν πολλές εργατοώρες τεκμηριωτικών επισκέψεων σε δημόσιες βιβλιοθήκες και εκθέσεις, αλλά και κόστος για το απαραίτητο «κτίσιμο» μιας εστιασμένης στα εικαστικά προσωπικής βιβλιογραφικής συλλογής.

Το αποτέλεσμα όμως μοιάζει να δικαιώνει την προσπάθεια αφού απροσδόκητα εντοπίστηκαν «χαμένοι» πίνακες επωνύμων ζωγράφων, άγνωστα σχέδια του «Τάσσου» (στον οποίο και αφιερώνεται το έργο), αξιοθαύμαστοι καλλιτέχνες –επαγγελματίες και ερασιτέχνες–, για τους οποίους λίγα πράγματα είχαν απομείνει γνωστά στο διάβα του χρόνου. Επιπλέον εντοπίστηκαν παραπληρωματικά στοιχεία και διευκρινίστηκαν διαχρονικά ερωτήματα που άπτονται της σύγχρονης ιστορίας της Τέχνης. Η έκδοση εμπλουτίζεται εικαστικά με πάνω από 160 επιπλέον εικόνες, έγχρωμες στην πλειονότητά τους. Ευελπιστώ πως θα αποτελέσει μια πυξίδα για περαιτέρω έρευνα και πηγή αναφοράς για το απολύτως στενού ενδιαφέροντος θέμα που πραγματεύεται. Προλογίζεται τιμητικά από τον γνωστό καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης (ΕΚΠΑ) Δημήτρη Παυλόπουλο.

Το βιβλίο φέρει αισίως τον αριθμό «#84» στην Σειρά Αυτοτελών Εκδόσεων, που εδώ και σχεδόν τριάντα χρόνια έχει αναλάβει ο υπερδραστήριος “Σύλλογος Φίλων του Μουσείου Γ. Δροσίνη”. Αυτή είναι μια από τις πολλές κοινωνικές και παιδαγωγικές δράσεις του σε απόλυτη εφαρμογή του παραδείγματος ζωής και των επιταγών του ίδιου του Δροσίνη. Η έκδοση θα διανεμηθεί δωρεάν σε έγχαρτη μορφή σε πάνω από 150 βιβλιοθήκες σε όλη την Ελλάδα και θα είναι προσβάσιμη στο ευρύ κοινό ηλεκτρονικά από την ιστοσελίδα του Μουσείου Δροσίνη (www.drossinismuseum.gr).

Το Μουσείο Γεωργίου Δροσίνη ιδρύθηκε το 1997 με σκοπό τη διατήρηση και την προβολή του πολυδιάστατου έργου του Γ. Δροσίνη (1859-1951) και βρίσκεται στο κέντρο της Κηφισιάς. Στεγάζεται στη βίλλα «Αμαρυλλίς», στο σπίτι όπου έζησε ο Γ. Δροσίνης τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Την ίδια χρονιά ιδρύθηκε και ο Σύλλογος «Οι Φίλοι του Μουσείου Γ. Δροσίνη», ο οποίος μεριμνά για τον συνεχή εμπλουτισμό των εκθεμάτων και την εύρυθμη λειτουργία του Μουσείου σε συνεργασία με τον Δήμο Κηφισιάς, έχοντας ταυτόχρονα την ευθύνη των ξεναγήσεων στο Μουσείο. Τα μέλη του Συλλόγου κρατούν ζωντανή την μνήμη του Δροσίνη διοργανώνοντας εκδηλώσεις, προκηρύσσοντας διαγωνισμούς και εκδίδοντας βιβλία, τα οποία αποστέλλουν δωρεάν σε όλες τις βιβλιοθήκες της Ελλάδας, ειδικά σχολικές. Με πρότυπο την ευαισθησία του Δροσίνη για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, ο Σύλλογος είναι συχνά χορηγός συνεδρίων ανάλογης θεματολογίας.

Η Έκδοση

Αλκιβ. Ν. Λεμπέσης
Πειραιάς, 1 Ιουνίου 2026