Στα 90 χρόνια του Προβελέγγιου
Ένα φιλολογικό 3ήμερο επιμνημόσυνων εκδηλώσεων
Δημοσιεύτηκε απόσπασμα σε επιμέλεια “μ.α.” στο φύλλο Ιουλ-Αυγ 2026 της τοπικής εφημερίδας ΣΙΦΝΑΪΚΑ ΝΕΑ.
Αυτό που ξεκίνησε ως μια προσωπική πρωτοβουλία του Αλκ. Λεμπέση, μελετητή του έργου του Αριστομένη Προβελέγγιου, και των δισεγγονών του ποιητή Κατερίνας και Ειρήνης Πετροπούλου, μετουσιώθηκε σε ένα τριήμερο φιλολογικών εκδηλώσεων με την συμμετοχή μεγάλου αριθμού Σιφνιών.

(φωτογραφία αρχείου, Α. Πετρόπουλος, 1999)
Τις εκδηλώσεις αυτές τίμησαν με την παρουσία τους το Προεδρείο και μέλη του Συλλόγου Φίλων Μουσείου Γ. Δροσίνη, που σύντομα κλείνει 30 χρόνια προσφοράς. Σε μια προσκυνηματική αποστολή επισκέφθηκαν το νησί μας φέρνοντας για πρώτη φορά τον Γεώργιο Δροσίνη, έστω και νοερώς μεταθανάτια, κοντά στον στενό του φίλο Αριστομένη.

Στον τάφο του Προβελέγγιου
Οι εκδηλώσεις ξεκίνησαν το πρωί της Τρίτης 4 Αυγούστου στον τάφο του Προβελέγγιου, που βρίσκεται στο οικογενειακό κοιμητήριο στο προαύλιο του γερο-ΑηΝικόλα των Εξαμπέλων. Το τρισάγιο τέλεσε ο π. Απόστολος ενώ συγκινητικά ήσαν τα λογύδρια που απηύθυναν πάνω από το μνήμα του ποιητή η αεικίνητη πρόεδρος του Συλλόγου Ελένη Βαχάρη και ο αντιπρόεδρος Παύλος Φήμης, φιλόλογος και θεολόγος. Η σύντομη εκδήλωση έκλεισε με απαγγελία δύο ποιημάτων από τον Αλκιβιάδη Λεμπέση: ενός τετράστιχου του Δροσίνη και του ιδιαίτερα επίκαιρου για την περίσταση ποιήματος του Προβελέγγιου ΔΥΟ ΚΗΔΕΙΕΣ (1925).











Η συμμετοχή των Σιφνιών στο πρώτο μέρος της εκδήλωσης της ημέρας ξεπέρασε την προσδοκία των διοργανωτών, που είχαν απευθύνει ανοικτή στο κοινό πρόσκληση, ενώ εντυπωσιακή ήταν η κατανυκτική προσέλευση απλών και επωνύμων ανθρώπων.
Αντίστοιχη ήταν και η παρουσία τους στον «καφέ» που εν συνεχεία προσέφεραν οι δισέγγονες στην ιστορική οικία των Προβελέγγιων λίγες εκατοντάδες μέτρα παραδίπλα. Εκτιμάται πως συνολικά παρευρέθηκαν άνω των 80 ατόμων παρά τους περιορισμούς της εργάσιμης πρωινής ώρας και ημέρας στην κορυφή της τουριστικής σεζόν. Έτσι, για λόγους οικονομίας χώρου απέχουμε από ονομαστική αναφορά τους. Άλλωστε, θα προσκληθούν να σχολιάσουν επώνυμα το έργο του Σιφνιού ποιητή και ακαδημαϊκού στην ειδική έκδοση που προγραμματίζεται.

Όχι σκυφτός, σαν την ιτιά,
που κλαίει εμπρός την βρύση,
όρθιος ψηλά, σαν έλατο
κέδρο και κυπαρίσσι.
Στην ιστορική οικία των Προβελέγγιων
Η εκδήλωση στην οικία όπου γεννήθηκε και έζησε ο Αριστομένης Προβελέγγιος είχε όμως και μια φιλολογική έκπληξη που προετοίμασε ο συντονιστής του τριημέρου Αλκ. Λεμπέσης. Προεγγεγραμμένοι ομιλητές και αυθόρμητοι συμμετέχοντες έκαναν σύντομες τοποθετήσεις και παρεμβάσεις για το έργο και την ζωή του Προβελέγγιου στην Σίφνο, ενώ δεν έλειψαν οι αναφορές στο κεντρικό θέμα, την σχέση των δύο φίλων και «συνταξιδιωτών μιας ζωής στο καράβι της ποίησης» Δροσίνη και Προβελέγγιου.

Πρώτος έλαβε τον λόγο ο Σαλαμίνιος αντιπρόεδρος του Συλλόγου Παύλος Φήμης, που ανέλυσε το βάθος της φιλικής σχέσης των δύο ποιητών. Ακολούθησε με ζωηρές σιφνέικες αναμνήσεις η καθηγήτρια νεοελληνικής φιλολογίας (ΕΚΠΑ) Άννα Χρυσογέλου-Κατσή προτού πάρει την σκυτάλη ο πρόεδρος του παλαίμαχου Συνδέσμου Σιφνίων Αντώνιος Ζαμπέλης. Στην ομιλία του αναφέρθηκε στην στενή σχέση του Προβελέγγιου με το σωματείο, ιδιαίτερα την εποχή της ανέγερσης στο κέντρο της Απολλωνίας, το 1926, του Ηρώου των Σιφνίων πεσόντων, ενώ ανέγνωσε και επιλεγμένους στίχους από τον ποιητικό χαιρετισμό ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΥΝΔΕΣΜΟ ΤΩΝ ΣΙΦΝΙΩΝ, σύνθεση και απαγγελία από τον ποιητή επ’ ευκαιρία μιας εκδρομικής επίσκεψης του 1923. Ακολούθησε η φιλόλογος και πρόεδρος της εξ ίσου ιστορικής Αδελφότητας Σιφνίων «ΑΓ. ΣΥΜΕΩΝ» Μαργαρίτα Βασταρδή. Στην σύντομη ομιλία της επισήμανε την στενή σχέση ζωής και καθημερινής επαφής του Προβελέγγιου με την Σίφνο της εποχής του, ενώ εστίασε και στο ποιητικό DNA της οικογένειας των Προβελέγγιων, με ιδιαίτερη αναφορά στον υπερρεαλιστή ποιητή Γεώργιο Λίκο.

Στην σύντομή παρέμβασή της η Ελένη Βαχάρη ανέδειξε τον ρόλο που καλούνται να διαδραματίσουν οι κατιόντες συγγενείς του ποιητή στην διατήρηση της μνήμης του, ενώ ακολούθως ο Μανώλης Αναστασιάδης, υπεύθυνος έκδοσης της τοπικής εφημερίδας ΣΙΦΝΑΪΚΑ ΝΕΑ και ενεργό μέλος επί σειρά ετών όλων των σιφνιακών σωματείων, έλαβε τον λόγο. Ανέλυσε με επιτυχία την μακρόχρονη λαϊκή παράδοση των τοπικών τραγουδιών της μικρής Σίφνου, της «νήσου των ποιητών», που αναμφίβολα συνέβαλαν στην διαμόρφωση ποιητικής προσωπικότητας στον δυσανάλογα μεγάλο αριθμό καταξιωμένων στο πανελλήνιο Σίφνιων ποιητών.
Πριν την καταληκτική ομιλία του Αλκιβιάδη Λεμπέση, τον λόγο έλαβε η φιλόλογος Σοφία Γαγιάτσου που τόνισε την σημαντικότητα επανασύνδεσης της σχολικής εκπαίδευσης με την παραδοσιακή γενιά των ποιητών του 1880. Τέλος, ο συντονιστής της ημέρας αναφέρθηκε στην αντίστιξη της κοσμοαντίληψης των δύο φίλων ποιητών, κλείνοντας την επιμνημόσυνη φιλολογική συνάντηση με το επίκαιρο όσο και τοποσημειακό ποίημα του Προβελέγγιου Ο ΑΝΕΜΟΜΥΛΟΣ (1916), το ένα από τα δύο που έχει αφιερώσει στον στενό του φίλο Δροσίνη.
Στο περιθώριο της επίσκεψης στην οικία των Προβελέγγιων, η οικογένεια ξενάγησε τους επισκέπτες στους διαμορφωμένους (από τον εγγονό του Αλέξ. Πετρόπουλο) εν είδει «Μουσείου» χώρους όπου γεννήθηκε, έζησε και απέθανε ο ποιητής. Την καταγραφή της ξενάγησης για λόγους τεκμηρίωσης, όπως επίσης και το μεγαλύτερο μέρος τον εκδηλώσεων, κατέγραψε με επαγγελματική αφοσίωση και ως προσωπική ανιδιοτελή προσφορά ο Γεώργιος Κοντός. Τα σχετικά βίντεο, που περιλαμβάνουν και την προσωπική μαρτυρία από την στενή σχέση του ιδίου με την οικογένεια των Προβελέγγιων, έχουν ήδη αναρτηθεί εδώ και στο Διαδίκτυο.
Μια ποιητική ξενάγηση
Η δεύτερη ημέρα, Τετάρτη 5 Αυγούστου, ήταν εξ ίσου πλήρης γεγονότων. Ξεκίνησε με ιδιωτική ξενάγηση του Συλλόγου «ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Γ. ΔΡΟΣΙΝΗ» στο λαογραφικό και εθνογραφικό Μουσείο της Σίφνου «Αντώνιος Τρούλλος» στο κέντρο της Απολλωνίας από τον Αντώνιο Ζαμπέλη, πρόεδρο του Συνδέσμου Σιφνίων, όπου και ανήκει το μουσείο. Την αναμνηστική φωτογράφιση μπροστά στο Ηρώο των Σιφνίων πεσόντων ακολούθησε επίσκεψη στο ιστορικό Γυμνάσιο στα Εξάμπελα, στο προαύλιο του οποίου βρίσκεται η μαρμάρινη προτομή του Προβελέγγιου, έργο του 1934 διά χειρός Γ. Χαλεπά. Αναρτήθηκε στα εγκαίνια του σχολείου το 1935 με την ενεργή παρουσία του ποιητή.


Στο ιστορικό ίδρυσης του Γυμνασίου και ανέγερσης της προτομής, έργα του Συνδέσμου αναφέρθηκε ο Αντώνιος Ζαμπέλης κατά την σύντομη ξενάγησή του. Ο Παύλος Φήμης επέλεξε να απαγγείλει απόσπασμα από το εύχαρι ποίημα του Δροσίνη Η ΜΙΑ ΚΑΙ Η ΑΛΛΗ (Ειδύλλια, 1884) ενώπιον της προτομής του Προβελέγγιου. Σημειωτέον πως το πρώιμο αυτό ποίημα είχε πρωτοφιλοξενηθεί στην εφημερίδα ΡΑΜΠΑΓΑΣ του επίσης Σιφνιού Κλεάνθη Τριανταφύλλου.
Ένα προσκύνημα στην Σίφνο του Προβελέγγιου δεν θα μπορούσε να παραλείψει την επίσκεψη στην «πετρογολέττα» της Χρυσοπηγής, έστω και μετά από ένα σύντομο πέρασμα από το μοναστήρι της Παναγιάς του Βουνού.

Στο πολυφωτογραφημένο ακρωτήρι, οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να προσκυνήσουν το εικόνισμα της πολιούχου Χρυσοπηγής, να περιηγηθούν τους χώρους όπου εμπνεύσθηκε ο ποιητής και να φωτογραφηθούν στην μικρή αυλή έξω από το «αληθινό» κελλί όπου έζησε πολλά καλοκαίρια ο Προβελέγγιος.

Κατά την διάρκεια του γεύματος στο Αποκοφτό, ο ξεναγός της ημέρας Αλκ. Λεμπέσης συνέχισε την ξενάγηση με ποιητικό τρόπο απαγγέλλοντας και παρουσιάζοντας άγνωστες φιλολογικές πτυχές των δύο ποιημάτων του Αριστομένη «ΑΙΩΝΙΑ ΕΙΚΩΝ» (1907) και «Η ΒΟΥΛΙΑΓΜΕΝΗ ΠΟΛΗ» (1896), που σχετίζονται άμεσα με την Χρυσοπηγή, ενώ αναφέρθηκε και σε επίσης γνωστά και άγνωστα ποιήματα του ποιητή με αυτήν ως κεντρικό θέμα.

Μια φιλολογική Σιφνέικη βεγγέρα
Το βράδυ της ίδιας ημέρας επιφύλασσε κάτι το μοναδικά διαφορετικό για ένα επιλεγμένο ακροατήριο: μια σιφνέικη φιλολογική βεγγέρα από τα παλιά «παρά θιν’ αλός». Θέλοντας να δώσει στους τυχερούς συμμετέχοντες μια γεύση των ερεθισμάτων που ο ποιητής αντλούσε από την διαμονή του στο ερημήτικο κελλί του στην Χρυσοπηγή, ο συντονιστής του τριημέρου δεξιώθηκε τους πολλούς –όπως αποδείχθηκε– φίλους του Αριστομένη στην παραθαλάσσια βεράντα του. Εδώ στην βίλλα «Αμερίμνη», στην άκρη του ακρωτηρίου στην απέναντι μεριά του κόλπου του Φάρου, ο Αλκιβιάδης Λεμπέσης διοργάνωσε μια άτυπη φιλολογική συζήτηση για τους δύο φίλους ποιητές εν μέσω κρασιού και μεζέδων κάτω από τον έναστρο ουρανό.
Μέρος Α’
Την αρχική εισήγηση και το στίγμα της βραδιάς έδωσε ο ίδιος καλωσορίζοντας όσους επέλεξαν και κατάφεραν να παρευρεθούν με το απολύτως κατάλληλο για την περίσταση ποίημα του Προβελέγγιου «Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΚΥΜΑΤΩΝ» (1909). Ακολούθησε η προγραμματισμένη εισήγηση του φιλόλογου-θεολόγου Παύλου Φήμη με θέμα «Αρχαία Ελλάδα – Ορθοδοξία» βασισμένη στο ποίημα του Προβελέγγιου «ΟΙ ΔΥΟ ΚΟΣΜΟΙ» (1925), το οποίο απήγγειλε εξαιρετικά το μέλος του Συλλόγου Θεοδώρα Φήμη. Η χριστιανολογικής υφής παρέμβαση του Κώστα Κωνσταντέλλου έδωσε την ευκαιρία στους παρευρισκομένους για διαλογικές τοποθετήσεις.
Σειρά να λάβει τον λόγο είχε ο πρόεδρος του Συνδέσμου Σιφνίων Αντώνιος Ζαμπέλης, που εστίασε στο ιστορικό της κατασκευής του Γυμνασίου Σίφνου και της προτομής Προβελέγγιου, ενώ επισήμανε και τις διαπροσωπικές σχέσεις του ποιητή με τον Δροσίνη, όπως αυτές εμφανίζονται μέσα από την διαδικασία έγκρισης των σχολικών εγχειριδίων. Η πρόεδρος Μαργαρίτα Βασταρδή ανέδειξε την «Γωνιά της Ποίησης» που η Αδελφότητα Σιφνίων φιλοξενεί στην εφημερίδα την οποία εκδίδει, υπενθύμισε τις πολύ ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις που είχε διοργανώσει ο Δήμος Σίφνου το 2020, εν καιρώ πανδημίας, στην επέτειο των 170 ετών από την γέννηση του Προβελέγγιου και ανέλυσε την προσφορά του Δροσίνη στην καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας.
Μέρος Β’
Το δεύτερο μέρος της βραδιάς, μετά την αναγκαία διακοπή για restauration των συνδαιτημόνων που είχε επιμεληθεί με πολλή προσοχή το εστιατόριο ΦΑΣΟΛΟΥ από τον ομώνυμο όρμο, ήταν εξ ίσου ενδιαφέρον. Βέβαια, σε μια παραδοσιακή σιφνέικη βεγγέρα δεν θα μπορούσε να λείπει η άδολη προσφορά σε είδος και έτσι η σπιτική μαγειρική της Σοφίας Κατζηλιέρη επίσης τιμήθηκε δεόντως.
Πρώτος έλαβε τον λόγο ο γυμνασιάρχης / λυκειάρχης Νίκος Μπελιός που έθιξε εκπαιδευτικά θέματα και τόνισε την συνέχεια της φιλολογικής παράδοσης στο νησί μέσα από εμπνευσμένους και φίλεργους εκπαιδευτικούς, όπως για παράδειγμα η Σοφία Γαγιάτσου και η Σοφία Αρμελινιού. Η τελευταία παρουσίασε την πολύ ενδιαφέρουσα βιωματική δράση ευαισθητοποίησης των μαθητών με τον περίπατο στους χώρους όπου έζησε ο Προβελέγγιος, την οποία διοργανώνει κατ’ έτος παρά τα ασφυκτικά πλαίσια του εκπαιδευτικού προγράμματος.
Παρεμβάσεις έκαναν οι παρευρισκόμενοι Τζοάννα Τσάκωνα για θέματα σχέσεων των δύο ποιητών με την αλλοδαπή, και ο Λεωνίδας Πάκας-Βερνίκος αναφερόμενος στην αναδυόμενη σχέση τεχνητής νοημοσύνης και ποίησης σε αναπαλαιωμένο «στυλ» εποχής Προβελέγγιου. Η τελευταία μάλιστα προκάλεσε και ενδιαφέρουσα διαγενεακή συζήτηση παιδαγωγικού περιεχομένου, όπου ο Αντώνης Ραφελέτος μοιράστηκε τις απόψεις του για το τεχνολογικό χάσμα μεταξύ της σημερινής Σίφνου και της γενιάς του.
Ο Κώστας Κωνσταντέλλος σε νέα παρέμβαση, αυτήν τη φορά σχετικά με την κοινωνική διάσταση της ποίησης του Γ. Δροσίνη και την θέση της μέσα στο γενικώτερο πλαίσιο της νεοελληνικής, έδωσε την ευκαιρία τόσο στον Παύλο Φήμη όσο και στην κατά κανόνα φειδωλή στα λόγια Ελένη Βαχάρη να τοποθετηθούν διευκρινιστικά. Ακολούθησε ο υπεύθυνος συντάκτης της τοπικής εφημερίδας ΣΙΦΝΑΪΚΑ ΝΕΑ Μανώλης Αναστασιάδης, γενικός γραμματέας της Ένωσης Κυκλαδικού Τύπου, ο οποίος παρουσίασε μιαν ενδιαφέρουσα διαχρονική εξέλιξη των Σιφνιακών περιοδικών εκδόσεων από το 1880 έως σήμερα και τον ρόλο που διαδραμάτισαν στην διάχυση του ποιητικού λόγου.
Ώρα για το σερβίρισμα του γλυκού. Ο διεθνούς εμβέλειας σεφ μαγειρικής Κωνσταντίνος Βασάλος ανέλυσε την συνταγή της σιφνέικης «λωλής» που είχε ευγενώς ετοιμάσει, παραδοσιακό γλύκισμα με βάση την κολοκύθα, με το οποίο απέσπασε τα κολακευτικά σχόλια των παρευρισκομένων γευσιγνωστών. Αυτό είχε ως παράπλευρο αποτέλεσμα να θελήσει να εκτεθεί και σε ευμενή, όπως αποδείχθηκε, φιλολογική κριτική διαβάζοντας ένα πρωτόλειο δοκιμιακό χρονογράφημά του.

Με την επίγευση αυτή, ο οικοδεσπότης κλήθηκε να κλείσει την βραδιά (που είχε ήδη αδιαμαρτύρητα ξεστρατίσει χρονικά όπως συμβαίνει σε όλες τις βεγγέρες που σέβονται τον εαυτό τους) με την φιλολογική τοποθέτησή του. Έπιασε το νήμα για την συνυφασμένη με την θάλασσα σχέση του Προβελέγγιου από εκεί που το είχε αφήσει στην εισαγωγική αρχή της συνάντησης. Μίλησε για τον τίτλο του «αιγαιοπελαγίτη» που έχει αυθαίρετα αφαιρεθεί από τον δικαιωματικά διαχρονικό κάτοχό του, τον Αριστομένη Προβελέγγιο, αιτιολογώντας κάθε φιλολογική θέση και αντίρρησή του. Και ο Αλκ. Λεμπέσης κατέληξε με την απαγγελία του συγκλονιστικού αθησαύριστου και ανέκδοτου ποιήματος «Η ΤΡΙΚΥΜΙΑ» (1934) της ώριμης ηλικίας του ποιητή, που ανέσυρε για πρώτη φορά και ανασύστησε ειδικά για την σύναξη αυτή από την λήθη του πρωτότυπου αυτόγραφου.
«Η Τρικυμία»
του Αριστομένη Προβελέγγιου
Ἡμέρα θολή,
οὐρανὸς χολή.
Στὴν πλάσι σιωπὴ
ἀπειλητική•
Ἀνέμου ριπὴ
– νεράϊδα μυστικὴ –
φύλλ’ ἀπ’ τὴ γῆ σηκώνει,
ἄχυρα καὶ σκόνη
σὲ χορὸ τὰ γυρνᾷ
τρελλὸ καὶ περνᾷ.
Πρόδρομος μεγάλης
ἀνεμοζάλης.
Ἀπ’ τὸν πόντο πέρα
ὕποπτη βοὴ
– μακρινὴ φοβέρα –
ἠχολοεῖ.
Κι’ ὅλο καὶ σιμώνει,
ὅλο δυναμώνει.
Δέντρα βουΐζουν,
ζῶα ἀνήσυχα μουγκρίζουν.
Φεύγοντας οἱ γλάροι τὴν κακοκαιριά,
μὲ κρωγμοὺς πετοῦν
κατὰ τὴ στεριὰ
κι’ ἄσυλο ζητοῦν.
Γιατί ’νε τ’ ἀκρογιάλι
σὰν μεγάλη ἀγκάλη
στὸ Σορόκο ἀνοικτό.
Κι’ ἀπρόσιτο, φρικτό,
ὅταν μ’ ὁρμὴ τὸ προσβάλλῃ.
Τὸ κακὸ ξεσπάζει.
Σορόκος φυσᾷ,
φρενιάζει, λυσσᾷ !
Τὸ πέλαγος βράζει.
Κ’ ἐξέσπασ’ ἡ ἀντάρα
πόντου καὶ γῆς τρομάρα.
Κύματα σηκώνει,
κύματα βουνά.
Σπάζουν στὰ γκρεμνά,
γίνονται σκόνη
ποὺ στροβιλίζεται
κ’ ἐξανεμίζεται.
Καὶ στιγμὲς πολλές,
πὼς ὁ πόντος, λές,
μέσ’ ἀπ’ τὴν κοίτη του ἐξορμᾷ,
ὁλόκληρος καὶ σὲ τεράστια ὕψη,
καὶ μὲ βοὴ χυμᾷ,
τὴ γῆ νὰ τὴν καλύψῃ.
Κ’ ἓν’ ἀφροσκόνισμα, σὰν καπνοζάλη,
σκεπάζει πέρα ὡς πέρα τ’ ἀκρογιάλι.
Καὶ μέσ’ στὸ βουϊσμό,
στὸν κοσμοχαλασμό,
ἀκοῦς φωνὲς ἄλλες.
Ἤχους ἀκοῦς,
παράξενους, ἐξωτικούς,
μέσ’ στὶς σχισμάδες,
τὶς σπηλιὲς καὶ τὶς κουφάλες.
Κλαῖνε Γοργόνια ;
Γελοῦν Τελώνια ;
Εἶν’ τῆς Σορόκου ἡ τραγουδίστρα, ποὺ σφυρίζει,
γαυγίζει, νιαουρίζει καὶ στριγγλίζει.
Ὁ οὐρανὸς
σκοτεινός,
χαμηλώνει βαρύς,
τὴν γῆν ἀγγίζει, θαρρεῖς.
Ἡ ἀστραπὴ πλαντᾷ,
τὰ νέφη σπαράζει.
Ἀτέλειωτα βροντᾷ,
ἡ μπόρα ξεσπάζει.
Βροχὴ κατακλυσμός,
οὐρανοκατέβατος ποταμός,
δέρνει τὴ γῆ μ’ ὀργὴ
καὶ πλαταγεῖ.
Ψυχὴ δὲν βλέπεις ζωντανή,
ἀνθρώπου δὲν ἀκοῦς φωνή.
Τὰ πάντα ἕνας ἀτμός,
ἕνας βρουχισμός.
Μὰ μπόρα τόσο ἀγριεμένη,
γρήγορα ξεθυμαίνει.
Ὁρμητικὸ τὸ ξέσπασμά της,
λίγο τὸ βάσταγμά της.
Τὰ νέφη βαθμηδὸν τὰ βροχοφόρα
σκορπίστηκαν. Πῆγεν ἡ μπόρα.
Τὸ κῦμ’ ἀκόμα καμπυλώνεται,
ἀλλὰ βουβὸ κι’ ἀποσταμμένο ἁπλώνεται.
Ὁ οὐρανὸς ἀνοίγει. Μὰ ὁ τόπος δείχνει
τῆς φοβερῆς ὀργῆς νωπὰ τὰ ἴχνη,
ποὺ τοῦ Σορόκου ἀφῆκεν ἡ Λάμια,
σκίνοι, καλάμια,
θυμάρια, φρύγανα,
ἐρείκια, ρίγανα.
Δένδρα ξερριζωμένα,
ἀπ’ τὸ φύλλωμά των,
ἀπ’ τὸ στόλισμά των
ἀπογυμνωμένα,
κείτοντ’ ἐδῶ χάμω,
θλιβερὰ θαμμένα
σὲ χαλίκια καὶ ἄμμο.
Ζῶα μεγάλα καὶ μικρὰ
ἀναρπαγμέν’ ἀπ’ τὶς πλαγιές,
γεμᾶτα πληγές,
ἄμορφα, νεκρά,
– πένθους κοσμήματα –
πλέουν στὰ κύματα.
Βάρκα προὐμυτισμένη,
ἀνεβοκατεβαίνει,
στὸν κυματισμό.
Μιὰ φαίνεται, μιὰ κρύβεται,
καὶ μὲ κριγμό,
σὰν στεναγμὸ
στοὺς βράχους τρίβεται.
Ποῦνε τὰ παλληκάρια ;
Ποιὰ τὰ σπαράζουν ψάρια ;
Ὁ σορόκος παύει.
Βογκοῦν ἀκόμα οἱ κάβοι.
Τρικάταρτο καράβι
σὰν ὄγκος ἄψυχος
πρὸς τὰ γκρεμνὰ κυλιέται.
Δὲν κυβερνιέται.
Κρέμονται τὰ πανιά.
Πνοὴ καμμιά,
δὲν ἀνεμίζει,
δὲν τὰ γεμίζει.
Σωσμοῦ ἐλπίδα μόνη.
Καὶ στὰ γκρεμνὰ σιμώνει.
Ἡ φουσκοθαλασσιὰ
τὸ σπρώχνει στὸν ἐχθρό του,
στὸν ὄλεθρό του,
μ’ ἀπελπισιά.
Ἀπὸ τὴ γέφυρά του
κραυγὲς κινδύνου καὶ θανάτου.
Βοήθεια καμμιά.
Γύρω ἐρημιά !
Κι’ ὤ, θαῦμα ! ἀγέρι παίρνει
ἔξαφν’ ἀπ’ τὸ βοριᾶ,
καὶ τὸ καράβι σέρνει
πέρ’ ἀπ’ τὴ στεριά.
Καὶ τὰ πανιὰ σηκώνει,
καὶ τὰ πανιὰ φουσκώνει
καὶ γλυκομουρμουρίζει
καὶ τὸ καράβι γέρνει καὶ πλευρίζει
μὲ πλώρη στὴ νοτιᾶ.
Κι’ ὁλόχαρο ἀρμενίζει
σὲ θάλασσα πλατειά,
στοῦ κύματος συνειθισμένο
τὸν παληκαρήσιο ἀγῶνα,
ἀπ’ τὰ γκρεμνὰ σωσμένο,
τὰ δολοφόνα.
Σίφνος Μάρτιος 1934

Συναντήσεις εργασίας
Η επιτυχία της φιλολογικής βεγγέρας είναι πανθομολογούμενη και ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Η σοβαρότητα αλλά και η συμμετοχικότητα μετά λόγου γνώσεως όλων των παρευρισκομένων (άνω των σαράντα ατόμων) θέτει τα θεμέλια για την επανάληψή της σε εύθετο χρόνο δικαιώνοντας όσους θεωρούν πως η Σίφνος των Γραμμάτων διατηρεί τις λογοτεχνικές ευαισθησίες της.

Γραφείο Δ. Βικέλα (ΣΩΒ), φωτογραφία Γ. Σωτηριάδης (Απρίλιος 1916)
Αυτό πιστοποιήθηκε και την επόμενη ημέρα, όταν οι υπεύθυνοι του Συλλόγου Φίλων του Μουσείου Γ. Δροσίνη είχαν μια κατ’ ίδιαν συνάντηση με εκπαιδευτικούς της Σίφνου στον Αρτεμώνα. Σε αυτήν συμμετείχαν οι Νίκος Μπελιός (γυμνασιάρχης / λυκειάρχης), Σοφία Αρμελινιού (φιλόλογος εκπαιδευτικός) και Λίλη Ρόγκα (διευθύντρια του Δημοτικού Σχολείου). Έγινε ανταλλαγή παιδαγωγικής τεχνογνωσίας και συζητήθηκαν θέματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος και δυνατότητες στενότερης συνεργασίας στην βάση της φιλίας των δύο επιδραστικών ποιητών. Είχε προηγηθεί το σύντομο αλλά εμπνευσμένο κήρυγμα για την ημέρα της Μεταμορφώσεως του Κυρίου απο τον Παύλο Φήμη με την ιδιότητα του ιεροκήρυκα στον Ιερό Ναό των Ταξιαρχών στον Άη-Λούκα.

Η προσκυνηματική επίσκεψη στην Σίφνο ολοκληρώθηκε με την φωτογράφιση στον ανδριάντα του ποιητή Γιάννη Γρυπάρη και την ξενάγηση στο “Αρχείο Αντώνη Τρούλλου” στο παλιό δημοτικό σχολείο του Αρτεμώνα από την υπεύθυνη λειτουργίας του χώρου Ελένη Τρούλλου.


Ο εορτασμός των 90 ετών από τον θάνατο του σιφνιού ποιητή, ακαδημαϊκού, μεταφραστή και θεατρικού συγγραφέα ήταν μια εκδήλωση αντίστοιχη παλαιοτέρων δεκαετιών όταν ακόμη η μνήμη του Αριστομένη Προβελέγγιου παρέμενε νωπή στο πανελλήνιο. Η δημοσίευση αναμνηστικού 15σέλιδου βιογραφικού άρθρου του Αλκ. Λεμπέση για τον ποιητή στον ετήσιο οδηγό της Σίφνου YOU ARE HERE (τεύχος #13, 2026) εξασφαλίζει πως τουλάχιστον 16.000 αναγνώστες (σε 3 γλώσσες και 34 χώρες όπου διανέμεται δωρεάν) θα γνωρίσουν καλύτερα τον ίσως πλέον «επώνυμο» Σιφνιό.


Φωτογραφία εκ του πρωτοτύπου. Π. Ευαγγελάτος (ΠΑΠΥΡΟΣ 1966)
Γ. Στρατήγης, Γ. Δροσίνης, Ι. Πολέμης, Κ. Παλαμάς, Γ. Σουρής, Αρ. Προβελέγγιος
«Υπάρχουν ποιηταί και συγγραφείς, που το έργο τους είναι η άμεση προβολή της ζωής τους, δίχως καμιά παρέκκλιση. Σ’ αυτή την κατηγορία ανήκει και ο Προβελέγγιος, περισσότερο από κάθε άλλον — εκτός ίσως από τον Καβάφη. Η ποίησή του, πέρα από τα υλικά της στηρίγματα, δεν είναι παρά η κατ’ ευθείαν προέκταση του εσωτερικού του κόσμου, έτσι που να μπορή κανείς να ανιχνεύση μες από την ποιητική έκφραση τον ποιητή ως άνθρωπο και το αντίθετο». (Γ. Θέμελης, 1952)
Σημείωση: το θέμα πραγματεύονται με πολλές περισσότερες πληροφορίες οι κύριοι βιογράφοι του Αντώνιος Κανακάρης («Αριστομένης Προβελέγγιος», έκδ. Συνδέσμου Σιφνίων, 1961) και Αλέξανδρος Πετρόπουλος («Ο Τραγουδιστής του Αιγαίου», Β΄ αυτοέκδοση, 1999).
Αλκιβ. Ν. Λεμπέσης
Σίφνος 5 Σεπτεμβρίου 2026
Δημοσιεύτηκε απόσπασμα σε επιμέλεια “μ.α.” στο φύλλο Ιουλ-Αυγ 2026 της τοπικής εφημερίδας ΣΙΦΝΑΪΚΑ ΝΕΑ.
Διαβάστε την δημοσίευση σε μορφή PDF










0 σχόλια